Naszym piórem: Felieton na 1 listopada

Powiększ rozmiar tekstu

Zbliża się pierwszy listopada. Zanim zdążymy pomyśleć o tych, których już nie ma, ktoś zdąży ich zareklamować, podsunie nam plastikową gazetkę, promocję, cenę, okazję. Zakrzyknie na reklamie:”  Pamięć o bliskich. Miksuj dowolnie. Trzy plus trzy gratis!”.

Pamięć?

Ustawiona gdzieś między serkiem a proszkiem. Można wybierać, przebierać, zestawiać kolory, kształty i rozmiary.  Rozmieniać ją na znicze,bukiety,te tańsze,te znów bardziej „ plastikowe”,ale droższe. Kupić więcej, zapłacić mniej. Ilość decydować ma o sile pamięci.

Pamięć ma poddawać się miksowaniu,tylko totalny bezmózgowiec mógł  wymyślić hasło” Pamięć o bliskich. Miksuj dowolnie”.

A może jeszcze podczas miksowania trzeba by zdecydować o kolorze płomienia ze znicza, żeby wspomnienia lepiej komponowały się z wystrojem nagrobka?

Jest w tych reklamach więcej niż zły smak. Jest coś głęboko smutnego. Oto świat, który nie potrafi już uszanować nawet tego, co powinno pozostać poza jego handlowym zasięgiem- pamięć. Nie, dzisiaj wszystko musi się sprzedać.

A przecież pamiętam inny pierwszy listopada.

Chodziło się na mogiły z babciami. Niektóre groby były jeszcze ziemne, obłożone gałązkami świerkowymi, które pachniały lasem i zimą. Na wilgotnej ziemi układało się krzyże z kuleczek ze śnieguliczki, czasem nieporadne, dziecięcymi rękami. Zmarli spoczywali blisko ziemi, a ziemia była blisko nas. Nie oddzielały nas od niej góry plastiku, stosy sztucznych kwiatów i migające tysiącem kolorów elektryczne lampki.

Babcia szła powoli. Czasem przystawała przy jakimś grobie i mówiła: „Tutaj leży ciocia”, tutaj „bardzo dobry człowiek”. Szliśmy  z nią powoli,wiedzieliśmy, że nie wypada biegać, śmiać się ani mówić zbyt głośno.

Cmentarz- miejsce pamięci. Trzeba być cicho.

Dzisiaj wiem dlaczego. Pamięć  nie zaczyna się na cmentarzu. Nie kupuje się jej przed wejściem. Nie zapala się jej zapałką, ale dużo wcześniej. W kuchni, w której babcia lepiła pierogi. W dłoniach matki i ojca, które poprawiały poduszkę pod głową W opowieściach powtarzanych tyle razy, że znało się je niemal na pamięć, a jednak chciało się słuchać ich po raz kolejny. W zabawach w teatr, w drobnych karach, w czułości, która nie zawsze umiała nazwać samą siebie. Oni,pamiętani, zostają  w naszych gestach, w sposobie mówienia, w odruchach, których pochodzenia nie potrafimy wyjaśnić. Zostają w naszych przyzwyczajeniach, lękach, czułości i upartości. I wtedy przez chwilę nie wiadomo, czy to my pamiętamy ich, czy też oni wciąż przemawiają przez nas.

Jaka smutna jest ta listopadowa gospodarka pamięcią. Z roku na rok coraz bardziej kolorowa, coraz bardziej plastikowa, coraz bardziej hałaśliwa, obliczona na to, byśmy zbyt się nie zmęczyli pamięcią. Sztuczne kwiaty nie zwiędną, znicze ledowe nie zgasną,więc już zadbaliśmy o pamiętanie. Może przyjdziemy spokojnie za jakiś czas,by znowu nad grobem przypomnieć sobie, kim był ten ktoś, do kogo przyszliśmy.

Pamiętamy? Przynosimy na cmentarze kolejne przedmioty, jakbyśmy bali się, że bez nich nasza obecność okaże się niewystarczająca.

Potem wszystko to trzeba wyrzucić. Ziemia, która przyjęła naszych bliskich, musi teraz przyjmować także nasze odpady. I tak, w imię pamięci o tych, którzy odeszli, zaśmiecamy świat, który pozostawili tym, którzy jeszcze żyją.

Najbardziej jednak boli mnie ten krzyk reklamy. Nie dlatego, że ktoś sprzedaje znicze. Handel istniał zawsze, a człowiek potrzebuje czasem prostych, praktycznych rzeczy. Boli mnie, że język sprzedaży wdziera się tam, gdzie powinien ustąpić miejsca ciszy.

Nie przynośmy coraz więcej przedmiotów na groby,  one nie zagłuszą lęku przed tym, że nie wystarczy nam własnej pamięci.

Ona nie mieszka w przedmiotach.

Nie kupujmy pamięci na zapas. Nie sprawdzajmy czy tęsknota mieści się w budżecie. Nie zastanawiajmy się, ile zniczy wypada postawić, żeby nikt nie pomyślał, że zapomnieliśmy.Pamięci się nie miksuje. Pamięć się nosi w sobie i nie ma na nią promocji.

Wiesława Chmielewska