Data: 20.06.2026r. 19:00
Miejsce: Sala Koncertowa CKK Jordanki
Wstęp: 60 zł – N, 45 zł – U
Inauguracja 30. Międzynarodowego Festiwalu Nova Muzyka i Architektura
Wystąpią:
Paweł Wakarecy – fortepian
Iwona Hossa – sopran
Kowieńska Orkiestra Symfoniczna (Litwa)
Toruńska Orkiestra Symfoniczna
Dainius Pavilionis (Litwa) – dyrygent
W programie:
W. Lutosławski – Wariacje na temat Paganiniego
R. Strauss – Cztery ostatnie pieśni
R. Strauss – Poemat symfoniczny Tako rzecze Zaratustra op. 30
The Song of Two Rivers:
M. Cynk – The Vistula
Z. Bružaitė – The Neris
Na skrzypce czy na fortepian?
Jak z jednego z najsłynniejszych utworów wirtuozowskich na skrzypce solo powstać może duet fortepianowy? Witold Lutosławski odpowiedział, tworząc w 1941 roku aranżację Kaprysu nr 24 Niccolo Paganiniego na dwa fortepiany, docelowo dla siebie i Andrzeja Panufnika, z którym występował w duecie, w klubach nocnych po tym, jak Niemcy zabronili publicznych koncertów. Była to jedyna z dwustu aranżacji, jaka zachowała się po powstaniu warszawskim.
Wiele lat później, na przełomie 1977 i 1978 roku, Lutosławski stworzył nową aranżację dzieła, na fortepian i orkiestrę. Zadedykował ją Felicji Blumental, polskiej pianistce, która wykonała utwór razem z Florida Philharmonic Orchestra, podczas premiery w Miami 18 listopada 1979 roku. W Toruniu utwór Witolda Lutosławskiego Wariacje na temat Paganiniego, wraz z Toruńską Orkiestrą Symfoniczną, zaprezentuje Paweł Wakarecy.
Dwie premiery
20 czerwca po raz pierwszy w historii publicznie wykonany zostanie utwór The Song of Two Rivers: The Vistula, The Neris. Ma on dwie kompozytorki, część The Vistula została napisana przez Magdalenę Cynk, absolwentkę Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy, carillonistkę i pomysłodawczynię festiwalu „Tour de Carillon”, natomiast The Neris skomponowała litewska kompozytorka Zita Bruzaite, absolwentka Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru, założycielka zespołu Collegium.
Dwuczęściowy, ilustracyjny projekt symfoniczny The Song of Two Rivers powstał jako artystyczny znak współpracy partnerskiej miast Toruń i Kowno oraz ich orkiestr symfonicznych. Ideą utworu jest symboliczne połączenie dwóch rzek – Wisły i Willi – które od wieków kształtują tożsamość kulturową, historyczną i emocjonalną obu regionów. Pierwsza część, The Vistula autorstwa Magdaleny Cynk, czerpie inspirację z krajobrazu i rytmu Wisły, rzeki szerokiej, zmiennej, niosącej pamięć dawnych miast, handlu i spotkań kultur. Muzyka ma charakter narracyjny i malarski, oddając zarówno majestat nurtu, jak i jego liryczną, refleksyjną naturę. Druga część, The Neris skomponowana przez Zitę Bružaitė, nawiązuje do Willi, rzeki silnie obecnej w litewskiej świadomości narodowej i artystycznej. Jej muzyczna wizja podkreśla energię, głębię oraz duchowy wymiar rzeki jako świadka historii i symbolu ciągłości.
Wspólne wykonanie obu części przez orkiestry z Torunia i Kowna podkreśli ideę dialogu, partnerstwa i twórczej wymiany ponad granicami. Projekt stanie się muzycznym mostem łączącym miasta, tradycje i współczesną wrażliwość artystyczną.
Tego samego wieczoru będzie mieć miejsce również inna premiera – Poematu Symfonicznego Tako rzecze Zaratustra op. 30 Richarda Straussa. Toruńska Orkiestra Symfoniczna wykona go po raz pierwszy. Utwór został skomponowany w 1896 roku, zainspirowany dziełem Fryderyka Nietzschego o tym samym tytule. Jego prawykonanie odbyło się 27 listopada 1896 roku we Frankfurcie, pod batutą kompozytora. Utwór posiada jeden z najbardziej rozpoznawalnych początków w historii muzyki – ikoniczny „Wschód słońca”. Fragment został wykorzystany w filmie 2001: Odyseja kosmiczna z 1968 roku.
Pożegnanie i… powitanie
Paweł Majewski, członek redakcji „Kultury Liberalnej”, pisał – „Emocje zapisane w Czterech ostatnich pieśniach są ostatecznym destylatem życia uwikłanego w niszczące dramaty kultury i historii, są tym, co pozostaje, kiedy odcedzi się wszystko, co aktualne, wszystko, co osobiste, kiedy spojrzenie na świat staje się spojrzeniem zaświatowym albo sam świat w oczach patrzącego staje się zaświatem – nie tracąc zarazem niczego ze swojej namacalnej realności.”.
Richard Strauss, latem 1948 roku, na prośbę swojego syna skomponował cztery pieśni (powstał też szkic piątej). Nie on jednak połączył je w cykl, zrobili to wydawcy. Tak powstały Cztery ostatnie pieśni. Trzy pierwsze, Wiosna, Wrzesień i Zapadanie w sen zostały skomponowane do tekstów niemieckiego noblisty, Hermanna Hessego. Ostatnia, W zmierzchu, do tekstu Josepha von Eichendorffa, niemieckiego poety okresu romantyzmu. Kompozytor zmarł rok później, 8 września 1949.
Tak jak Strauss żegnał się swoimi pieśniami, tak my żegnamy sezon 47. i witamy okres Międzynarodowego Festiwalu Nova Muzyka i Architektura, który w tym roku będzie miał swoją jubileuszową, 30. edycję.
